भारत विरुद्ध पाकिस्तान: आर्थिक तुलना
भारत आणि पाकिस्तान यांची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी समान असली तरी, स्वातंत्र्यानंतर दोन्ही देशांच्या अर्थव्यवस्थेने वेगवेगळे मार्ग घेतले. खाली सविस्तर तुलना दिली आहे:
१. अर्थव्यवस्था आणि GDP (एकूण उत्पन्न)
भारत: $3.7 ट्रिलियन (2024), जगातील 5वी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था.
पाकिस्तान: $375 अब्ज (2024), भारताच्या तुलनेत खूपच लहान.
तुलना: भारताची अर्थव्यवस्था १० पट मोठी आहे.
२. प्रति व्यक्ती उत्पन्न (GDP Per Capita)
भारत: ~$2,600 प्रति व्यक्ती
पाकिस्तान: ~$1,600 प्रति व्यक्ती
तुलना: सरासरी भारतीय नागरिक सरासरी पाकिस्तानी नागरिकापेक्षा अधिक उत्पन्न कमावतो.
३. विकासदर (GDP Growth Rate)
भारत: 6-7% वार्षिक GDP वाढ, जगातील सर्वात वेगाने वाढणाऱ्या अर्थव्यवस्थेपैकी एक.
पाकिस्तान: ~2-3% GDP वाढ, आर्थिक अस्थिरतेमुळे मर्यादित वाढ.
तुलना: भारताच्या अर्थव्यवस्थेचा वेग पाकिस्तानच्या तुलनेत खूप जास्त आहे.
४. मुख्य उद्योग
भारत: IT, औषधनिर्मिती, वाहनउद्योग, उत्पादन, अंतराळ संशोधन, संरक्षण.
पाकिस्तान: कापड, शेती, सिमेंट, क्रीडा साहित्य, सेवा क्षेत्र.
तुलना: भारताकडे अधिक वैविध्यपूर्ण आणि औद्योगिक अर्थव्यवस्था आहे, तर पाकिस्तान शेती आणि कापड उद्योगावर अधिक अवलंबून आहे.
५. परकीय गंगाजळी (Foreign Exchange Reserves)
भारत: ~$640 अब्ज
पाकिस्तान: ~$8 अब्ज (2024)
तुलना: भारताकडे आर्थिक स्थैर्यासाठी प्रचंड गंगाजळी आहे, तर पाकिस्तानच्या तुलनेत ती अत्यंत कमी आहे.
६. महागाई आणि आर्थिक स्थिरता
भारत: मध्यम महागाई (~5-6%), स्थिर अर्थव्यवस्था.
पाकिस्तान: उच्च महागाई (~30% 2024 मध्ये), सातत्याने आर्थिक संकट.
तुलना: भारताची अर्थव्यवस्था अधिक स्थिर आहे, तर पाकिस्तानला गंभीर आर्थिक अडचणी आहेत.
७. संरक्षण बजेट
भारत: ~$72 अब्ज
पाकिस्तान: ~$7 अब्ज
तुलना: भारताचे संरक्षण बजेट पाकिस्तानच्या तुलनेत १० पट जास्त आहे.
८. व्यापार आणि निर्यात (Exports)
भारत: ~$770 अब्ज (IT, औषधे, अभियांत्रिकी उत्पादने).
पाकिस्तान: ~$32 अब्ज (मुख्यतः कापड आणि तांदूळ).
तुलना: भारत जागतिक व्यापारात मोठा खेळाडू आहे, तर पाकिस्तानच्या निर्यातीचे प्रमाण खूपच कमी आहे.
९. लोकसंख्या आणि कार्यबल
भारत: १.४ अब्ज लोकसंख्या, मोठे आणि कुशल कामगार शक्ती.
पाकिस्तान: २४ कोटी लोकसंख्या, वाढती पण तुलनेने कमी औद्योगिक कार्यशक्ती.
तुलना: भारताकडे अधिक कुशल आणि विविध कार्यक्षेत्रात सक्षम कामगार आहेत.
१०. जागतिक प्रभाव
भारत: व्यापार, तंत्रज्ञान, संरक्षण आणि कूटनीती यामध्ये जागतिक स्तरावर मोठे स्थान (G20, BRICS सदस्य).
पाकिस्तान: आर्थिक आणि राजकीय समस्यांमुळे जागतिक स्तरावर मर्यादित प्रभाव.
तुलना: भारत एक उदयोन्मुख महासत्ता आहे, तर पाकिस्तान आर्थिक संकट आणि प्रशासनाच्या समस्यांशी झगडत आहे.
निष्कर्ष
भारताची अर्थव्यवस्था पाकिस्तानच्या तुलनेत खूप मोठी, वैविध्यपूर्ण आणि वेगाने वाढणारी आहे. पाकिस्तानक उच्च महागाई, कमी निर्यात आणि अस्थिर प्रशासन यांसारख्या अडचणींमुळ त्याचा विकास मंदावला आहे.